Sunday, September 2, 2012

Хүүхэд миний мөнгө


Мэдээ орсноос өмнө надад хэн хэдэн төгрөг өгч байсан бөгөөд тэдгээр нь юунд зарцуулагдсаныг ёстой мэдэхгүй юм. Ямартай ч тооцоотой эмээ, өвөө маань 20 дугаар тогтоолын өмнө нилээд их гурил, элсэн чихэр авсныг ээж бид хоёр мэдээ ортлоо идсэн бөгөөд би бээр тэрсхэн төрсөн ах нарынхаа, эсвэл бэлэгний хувцасаар гангардаг байлаа. Ээжид аудит хийгээд баримтын шалгалт оруулмаар санагдлаа.

Гэнэт олдсон мөнгө:

Сургуульд орсон эхний жилийн хавар, аймгийнхаа гудамжаараа алхаж шар тавт, ногоон аравт, улаан хорьт хуй салхин дундуур эргэлдэн нисч ирсийм. 7 шүргэж яваа пацаан говьд хуйлрах шороон дундуур тун чиг баатарлагаар орон тэдгээр мөнгүүдийг түүж, тоолтод 300 төгрөг нийлээн давлаа. Энэ миний амьдралдаа “олсон” анхны мөнгө байлаа. Юунд үрснээ сайн санахгүй л байна. Гэнэт орж ирсэн тэр мөнгө, гэнэт алга болсон юм.

Бусдын зарцуулах эрхтэй миний мөнгө:

Төдөлгүй эрээн хотыг зорьж гадаад улсыг үзэх завшаан тохиов. Хүн амьтны сайн яваарай гэж өгсний дээр, ээжийн надад эрх олгосон 100 гаруй юаныг ээждээ хадгалуулав. Тетрис тоглоомноос өөрөөр тэдгээр мөнгөнүүд миний хүссэн зүйлд огт зарцуулагдаагүй юм. Дараа нь ээж надад эвтэйхэн санхүүгийн тайлан тавьж дөнгөсөн. Чамд ийм тийм юм аваад, буудалд оруулаад, хоол идүүлсэн гэх мэтээр... Ер нь бол тэд нар байсан байгаагүй ээж авч өгөх л байсан. Хүүхэд бидэнд мөнгөө өөрөө зарцуулах эрх мэдэл алга.

Өөрийн мэдлийн мөнгө:

Сайншанд хотын 10 жилийн сургуулийн сурагчдын дунд савангийн хайрцганд хийсэн шоогоор тоглодог тоглоом, элсэн чихрээр хийсэн шүдэнзний модон иштэй чихэр, гаа, сига, 5-ын чавга ид моод байв. Нэг удаа талхны хариултаар мөрийтэй тоглоод яггүй баяжаадахлаа. Олсон мөнгөөрөө хэнтэй ч үл зөвшилцөн өөрийн мэдлээр палмаастар авав. Харамсалтай нь 10 өнгийн палмаастрын ердөө 2 нь л гардаг байв. 10 эргэм насны говийн бандид авч байгаа зүйлдээ хяналт тавих ухаан суугаагүй байлаа.

Хөдөлмөрөөрөө олсон мөнгө:

5 дугаар ангид байхад хажуу орцны Буржаак хэмээх шар бандь нэг удаа уйлан майлсаар орж ирэв. Хойд байрны гозон Баяраад зодуулжээ. Гозон Баяраа бол биднээс 1-2 нараар ах, ах нь лигт тоглодог, бийлэгжүү айлын онгироо бандь байсым. Буржаак түүнд өс санажээ. Намайг Магаатай дагуулж гараад түүнийг зодуулаад бид хоёрын дунд 150 төгрөг өгөв. Тэр миний хамгийн анхны татсан тамхинд зарцуулагдсан юм. Бас би амьдралдаа анх удаа нүдэндээ хөх тамга тавиулж байлаа.

Хөдөлмөрөөрөө олсон мөнгө 2:

Намайг 6, ахыг 8 дугаар ангид байхад баар, сав, пааб ховор байсан байх. Томчууд гэрт цуглаж паартийдна. Маргааш нь гэрээр хөглөрөх архи ундааны шил ах бид хоёрын санхүүгийн цорын ганц “тогтмол” эх үүсвэр байлаа. Бид 2 шилээ тушаагаад их олон юм авч хооронд нь хольж хутгаж идэж “жаргана”. Цехеес 50 ундаа ч авдаг байв. Бид хоёр мөнгөө 100 хувь үрж дуусгадаг ч ах яагаад ч юм хуримтлалтай байгаад байдаг байлаа... Сонин юм шүү!!!

Зөвшилцөл:

Ёолкны мөнгө бол хүүхэд бидний үрэх хамгийн эрхтэй мөнгө байсан юм. Одоо яадгийг нь мэдэхээ байж. Нэг удаа хөдөө болсон шинэ жилээр хотоос ах эгч нар ирж, ёолкон дээр мөнгө тавиад тэр жилийн ёолкны мөнгөний рекордыг тогтоов. Юунд зарцуулах талаар бодол болов. Ээж дээрээ очиж ярилцтал тэр бүсгүй маш эвтэйхнээр надад авч өгнө гэж амласан хужаа компьютерийн санхүүгийн эх үүсвэрийг бүрдүүлэхээр болов. Би баярлаж, ээжийн амлалт биелэв. Гайхалтай, бүр гайхаад барахгүй нь...

Tuesday, November 15, 2011

Өрхийн үйлдвэрлэл

Галдангийн гэр хотын захын хорооллын нэгэн хашаанд гэрээ барин сууна. Уг нь лаг хөдөлмөрч бөгөөд толгойтой нөхрийн энэ гэр бүлийн онцлог нь туйлын “тооцоотой” ажээ. Хооллох, байрлах, хувцаслах гэсэн физилогийнхоо гурван хэрэгцээг ядмаг гэгч нь өөрсдөө чадмагаар хангана. Эхнэр нь өглөө эртлэн босч өрхөө татан цай чанах ажээ. Гэрийн модыг Галдан өөрөө хийжээ. 

Чингэхдээ хэрэглэгдэх мод сэлтийг хойд уулнаасаа үүрч авчрав гэнэ. Хугалах, зорох, өнгөлөх ажлыг мөн өөрөө хийжээ. Сүх, харуул, хуурай хэрэгтэй байсан боловч худалдаж авахаас нарийлахдаа чулуугаар орлуулжээ. Том бул чулуу, цахиур чулуу, хайрга чулуу... Будаг хийх технологи мэдэхгүй тул нойтон ургамлын шүүсхэнээр орлуулсан нь хэдий удаа аж. Гэрийн бүрээс, оосор бүч сэлтхэнийг “түүхий эд”-ийн нь хамт мөн л өөрсдөө хийжээ. Яаж хийснийг бичих гэтэл судлах цаг байсангүй.

Эхнэр нь Галдангийн урласан данханд цай чанах агаад том хүүгийн хашаандаа ухсан худгаас ус ховоодож аваад, үнээнээсээ шууд сүүгээ саагаад болгож байна. Голоос давсаа авдаг ажээ. Хашааныхаа буланд ногоон цай болон буудай, хүнсний ногоо бүгдийг тарин өрхийн хэрэгцээгээ хангана.

Цай чанасны дараа Галдангийн босох ор нь мөн л түүний бүтээл агаад өмсөх дээл нь охиных нь бүтээл. Гэх мэтээр өөрийн хэрэглээг зөвхөн өөрийн “өрхийн үйлдвэрлэлээр” хангах ажээ. Ажилдаа унаж явах сонин амьтныг Галдан гуай өөрийн хийсэн лабораторитоо өөрийн аргаар гаргаж авчээ. Гурав дах хүүхэд нь жоохон архи уугаад байхаар нь уур нь хүрээд мутацийн технологийнхоо түүхий эд болгожээ.

Энэ өрхийн “импорт” 00. Авсан цалингаа 100% хураана. Мэдлэгээ хаанаас яаж олж авсныг нь хэн ч үл мэднэ. Бүгдийг өөрсдөө хийж байгаа болохоор зардал тийм байх нь аргагүй ээ. Энэ ч утгаараа өөр ямар ч өрх тэднээс үл хамаарна.

Тэдэнд зарим нэг энгийн хэрэглээгээ чанаржуулах, элдэв зугаацал сэлгүүцэлээ бий болгохоос эхлээд том том мөрөөдөл бий. Дэд бүтцэд бүрэн холбогдсон бүрэн хаус, (уг нь хүүхдүүдийнхээ нийгэмшлийн асуудлаас болоод орон сууцанд амьдрахыг хүссэн боловч тэнд урсгал зардал гарна), хувийн авто машин, гар утас...

Тиймээс одоо тэр дулаан цахилгаан станцын, барилгын автомашины технологийг сурах.., Аа биш, сурахад мөнгө төлөх тул зохиох түүнийг бий болгох түүхий эдийг олох (ер нь бол өөрсдөө л зохиож таарна),  их ажил бий. Цаг хугацаа нь хүрэх болтугай...

Sunday, October 23, 2011

Бичлэгийн нийк нэр: Диваажинд хүрэх зам

Жинхэнэ нэр: Ван Юэ, Гадааф нарын диваажинд очсон тухай бицхаан түүх.

Хамгийн эхлээд нэг ширээ байжийдийн. Уг нь тансаг ширээ. Даанч нуль замбараагүй. Дүүрэн хэрэгтэй хэрэггүй цаас, хог новш, тал хайрцаг тамхи, доотлых нь шургуулганд хугас шил архи. Тэрэндээр яснууды нь хэмхэлж, цусанд нь булхаад буцаагаад холбоцийм шиг царайтай болцон охины сүнс очдийн. Саяхан 2 машинд дэлбэ дайруулаад, сэхэл авч чадалгүй байсаар байгаад үхцэн 2 настай хитад охины сүнс. Нэр нь Ван Юэ. Диваажинд очкээд байгаан шүү дээ чааваас...

Тэгсэн ширээний эзэн байдгү ээ. Гадуур ажилтай. Сүнс биш хүн байсан бол үнцэнлдээ. Ядаж ирж тамхиа авдгүүм байхдаа гэсэн бодол тээн Ван Юэ хэдэн хэмхэрхий ясаа шажигнуулаал, цусаа гоожуулаал 2 тийшүү холхиол... Тэгээд орой болонгуут нь “За яршиг, орой хэдэн блог уншигчийг айлгажаагаад маргааш ирдиймүүдөө яршиг” гээд буцаа явах ухааны бодчоод зогсжийсон чинь нэг гял цал болсон баагий санд мэнд гүйж ирэнгүүтээ “За байжий, даргын хүнийг урдуур нь оруулна” гэнгүүтээ цэрэг шинель нь нуль тоос шороо болцон буржгар үстэй хүнтэй уулзаад суучдийн.

-       За таныг хэнгэдэг вилээ?
-       Би бол бурхадын бурхан байна!!!
-       Аан Гатави юу?
-       Гуцаарай чи, Гадаффи гээч.
-       Аан за уучлаарай ноёнтоон. Та чинь яаж яваад үхчлээ?
-       Нэг хэдэн баагий тархинд сум зоогоод
-       Хүүе тэднүүсий чинь та дарамталдаг байсым биш үү?
-       За хүүхээ би даргатай чинь ярьдгаа яриад өгдгөө өгцөн. Царайгий чинь саначий шүү.

Гэнгүүт нөгөө гял цал болсон залуу чинь салга шаангуутаа нэг жижиг цаас өгөөд, за та эднүүсийг бүрдүүлээд ирээрэй за гэдгийн. Тэгсэн нөгөө нөхөр чинь “Агаа нь даргатай чинь ярьдгаа ярьцаан. Чи энийг аваад салах уу? Ажлаасаа гараад салах уу?” гээд дугтуй өгдийн. Нөгөө дугтуйгий нь манай салгалсан гял цал цаасы нь шажигнуулж авангуутаа шургуулгандаа хийдийн. Тэр шургуулганд байгаа анхны бөгөөд эцсийн дугтуй тэр биш байлаа. Тэгээд л тэр нэг нохойн үхлээр үхсэн буржгар нөхөр диваажинд очихоор явлаа.

Тэгээд дуусангууд нь манай нөгөө сапь явцан Ван Юэ “Ах аа Орох уу?”...
-       Яахгээдаагаан чи?!
-       Диваажинд очиход яахуу?
-       За маргааш ирээрэй.
-       Ээ би зөндөө хүлээсэн чинь та тэр ахыг урдуур оруулаад...
-       Чи вэб үз
-       Ажилку вээлээ
-       За за эднарыг бүрдүүлж ирээрэй гээд нэг цаас шидчдийн.

Нөгөө хоёр настай сапь явцан нөхөр чинь үлдсэн 0.5 нүдээрээ арай гэж уншиж дууссан чинь нөгөөхөд нь ойлгогдох юм алгаа. Гэхдээ яахав, нэг юм цахимж ашигласийм гэсэндээ “Нүгэл үйлдэж байгаагүй” гэсэн тодорхойлолт гэснээс эхэлсэн нийт 45 бичиг гэдэг үгийг харав. Доорхи уцруу нь залгасан чинь авах хүн алгаа. Маргааш, нөгөөдөр, тэрний цаад өдрүүдэд нөгөө нөхөр дээр очсон чинь “гадуур ажилтай,  сайд дээр байгаа, дотуураа л байгаа, хайцсийн мэдкү” гэх мэтээр удаж удаж арай гэж уулзлаа.

Энээ мэтээр 45 хүнтэй уулзах “даалгавар” авсан Ван Юэгийн сүнс 21 дэх дээр нь очсон чинь тэр нөхөр мөнгө нэхсэн байгаам. Агаа би 2хон настайшд. Юу байхав дээ гэсэн чинь “За тэгүүл биеэ өг” нтр гээд жаал жуул оролджилдээ. Тэгсэн нөхөрт угаас өгөөд байх бие ч үлдээгүйм болохоор бүткүү нь гэж итгээд 
- WTF ХҮНД СУРТАЛ!!! Энэ чигээрээ эх дэлхийдээ харьж хэдэн сайн хүн айлгаж амьдрийдөө гэсээр буцан оджээ. 


Хүүе, Ард чинь нэг сапирцан охин!!! :P

Monday, September 26, 2011

Жорлонгийн ХӨГЖИЛ-ийн түүх

Дөрвөн жилийн өмнө нэг байшинд ажилд орлоо. Одоо ч гэсэн ажилласаар л байгаа. Анх орох үед 3 жорлонтой байсийн. Нэг давхарт нэг ширхэг. Хоёр нь эмэгтэйчүүдийнх, нэг эрэгтэйчүүдийнх. Гэхдээ таних тэмдэг байхгүй ч хүмүүс тэгж л ойлгодог байсан. Гэхдээ эрэгтэйд нь эмэгтэйчүүд орчдог байсын. Ээ дээ Энэ хүүхнүүд үү? Суулгуурынх нь хаалга нь цоожлогддоггүй байсанд болсон уу? Яасан мэдкү. :P

Би нэг энэ зурган байгаа шиг шээлтүүр лүү нь шээхгүй юу. Тэгсэн хажууд ус буцалгагчиндаа ус хийжийсэн хүүхэн “Чи ямар бүдүүлэг залуу вэ?” гэж наасийшд. Өөрөө эрэгтэйчүүдийн жорлонд орж ирчээд.

Дараа нь 00-д засвар оров. Суултуурынх нь хаалга засагдсан. Хаалга тус бүрдээрээ эрэгтэй, эмэгтэй хүний зурагтай болов. Гэхдээ эмэгтэйчүүд бас хормойгүй хүний зурагтай өрөөнд ороол байсан. Энэ жорлонгийн ч биш, зассан хүмүүсийх ч биш, хэрэглэгчдийн л буруу. Гэхдээ заргалдах баримттай болсондоо тунчиг баяртай байсан.

Дараа нь дахиад засвар оров. Жорлонг бүрт нэжгээд нэг суултуур нэмэгдэв. Би инкэд эмэгтэйчүүдийхэд нь нэмэгдснийг нь яаж мэдсийм бол? Бас угаалтуурын өмнө тольтой болсон. Энэ арзгар надад нээх ач холбогдолтой байгаагүй ч үсээ гээлддэг хүмүүст тун сайшаалтай болсон нь дамжиггүй. Бичяху. Нусаа гацартаа наагаад явжээсэн ч тоохгүй. :D

Дахиад супер засвар оров. Доод давхрын (хоёрдугаар давхар. Угаасаа 2 3 4 давхарт л гурван жорлонтой 4 давхар байшин) жорлонгоос эхэлсийн. Нөгөө нэг том жорлонгий чинь хоёр хуваагаад, нэмж хаалга гаргаад, хаалга тус бүрт нь эрэгтэй эмэгтэй хүний зураг наагаад... ҮҮ ЭРЧҮҮДИЙН ЖОРЛОН ХОЁР БОЛЦОН. :D За энэ нээх чухал биш. Эмэгтэй хүний зурагтай хаалганы цаана хоёр суултуур, нэг угаалтуур, эрэгтэй хүний зурагтай хаалганы цаана 1 угаалтуур, нэг суултуур, хоёр шээлтүүр тавьж өгөв. Энэ хооронд хоёр давхрын соёлтой хүүхнүүд л дөрүүн давхарлуу гаркэж жоохон зовсон байхдаа.

Гэхдээ тэр давхрын эрэгтэйчүүдийн жорлонг жоохон асуудалтай хийцэн. Тэр нарийхан жорлонгий чинь хаалга онгойнгуут хана дагасан шээлтүүрт зогсож байгаа хүн шууд харагддаг. :P

Гэхдээ энэ алдаа засагдсан. Гурав дөрүүн давхарт шээлтүүрийг суултуурын тасалгааны цаана байрлуулснаараа энхрийхэн эмзэгхэнийг минь анхдагч зорилтынх нь дагуу ашиглагдаж байхад өөр хэн нэгэн зөвшөөрөлгүй харах аргагүй болсийм. Ингээд давхар бүрт нэжгээд нэг эрэгтэй, нэг эмэгтэй жорлогтой болсноор жээндэрийн асуудал ч шийдэгдсийм.

Гэхдээ (Энэ гуруун догол мөр яагаад нэг үгээр эхэлчив?) лайтай үнэртэй байсандаа харин ч нэг. Хажуугаар нь гарахын арга байхгүй. Энэнд харинч нэг нөгөө хүүхнүүд буруугүй. Засвар хийжаагаа хүмүүс л байхгүй юу. Буруу зөрүү холбож хаяад. Ус мус алуудаад, балиартаад ... өөрсдөө л шээхгүй гэсэн шиг. (Уучлаарай, бие засах гэдэг чинь их ерөнхий үг шүү хүмүүс ээ) Гэхдээ (ямар азаар догол мөр биш вэ?) тун удахгүй засагдсан. Бүр доторхи угаалтуур,  шээлтүүр, суултуур, түүнийг тойрсон тасалгаа, тэдгээрийг холбосон шугам хоолой, шил толь бүгд шинэ. Тэр тасалгаа бүр мебел шиг л болсон. Ус ч алдахаа байсан. Үнэр ч дарагдсан. Орж хүндрэхдээ сэжиглэхээ ч байсан.
Одоо гэхдээ жоохон жоохон асуудал бий бий. Энэ янзаараа шийдэгдээ л явна. 

Хэрэглэж балиартуулжаагаа хүмүүс нь ч засагдаал байгаа. Аль аль нь засагдчуул байнгын 00-ын цаастай ч болох байх.

Ер нь тэгээд хөгжил гээч нэг дор биш, нэгсэг алхмуудаар дамжиж ирдэг эд байх нь байна. Эдгээр шатуудад тэр хоёр давхрын соёлтой хүүхнүүд шиг хүмүүсийг бас хэлмэгдүүлээл авдаг байх нь байна. Магадгүй хүмүүс бяд нь тэвчээртэй хүлээцтэй, за тэгээд соёлжоод явчуул бүүр ч хурдан л болдым билүү? За за энэнээс цааш мэдхээ байчлаа.


Monday, September 19, 2011

Хандлага ба Хятад

Түвд, Санскрит, Оросыг нь эс тооцвол өвөө маань яах аргагүй Манж, Хятад хэлтэй хүн байсан. Хятад хятаддаа симплифаяд биш, трэйдишинал Чаянис гээл бодчих. Нотлох баримт даанч алга.

Жинхэнэ нотлох баримт гээд бичиг баримтын цүнхээ ухтал Эрээнэнградад тууж явсан байх юм. Говь нутгийн хүү 90-ээд онд өөр хаачихвээ дээ. Тэр үед хүүхдүүд урагшаа гадаад паас биш А4-ын цаасыг босоогоор нь хуваагаад 3 нугалчихсан юм шиг цаасаар гардаг байсын. Нэрийг нь санахгүй л байна.

Шилжилтийн үед бор давснаас өөр зүйлгүй лангууг Хятад бараа эхэлж дүүргэснээр бид өлслөнгөөс аврагдсан. Энд баримт биш гэрчүүд дуудвал арай амархан. Зөндөө л хордоцгоосон. Одоо ч хордоцгоосоор. Тэглээ гээд энэ тэдний биш бидний буруу их ээ.

Баавгайн савар гэж хулхидаж зарах гэж баахан тэмээнүүдийн минь хөлийг нь тасар татаад аваад явчихсан Хятадуудад бид өндөр татвар оноож чадаагүй нь харамсалтай.



Дунд ангид Хуанжу гэгт дурлаж явсаан. Хүүхэнд нь биш кинонд нь. Тэрнээс өмнө Чаки Чан, Бүрслээ, Цас уулын нисдэг үнэгийг Терминатор, Вандаамаас илүү ойлгож үзэж сонирхож шохоорхож явсан. 25-р суваг тэр үед төгсгөлийн ангиудыг нь кино театрт гаргаж байсанд нь жоохон гомдмоор. 500 төгрөгөөр үзэх гэж бөөн юм болсон санагдана.

Хятад Орос Монгол Канад Америк ямар ч бизнесмен бага мөнгөөр ихийг авахыг хүснэ. Нүүрс, жонш гэх мэт байгалийн баялгийг маань түүхийгээр нь зөөж байгаа Хятадуудаас томоохон татаас авчих дорвитой шиг дарга сонгочих ухаан мэдлэг байсангүйдээ бид буруутай.

Олны танил дуучин нь хүртэл шавар тагз сонгосон болсон түүх бий. Эмэгтэй хүн цагаан зээр хоёрт нутаг байдаггүйг бодоход энгүй талдаа тогтоож чадаагүй эрчүүд бид илүү буруутай.

Байрны үнэ өндөр байгаад Синглэтон буруутай юм уу гэмээр бизээр нэг гомдол. Бүр ч өндөр байж болох л байсан. Өөрсдөө чадахгүй болохоор урдаас хэдэн шаахайны мөр орж ирээд энэ хэдэн барилгын зардал хийгээд цаг хугацааны алдагдлыг багасгаж байх юм.

Гэхдээ тэд нар нь энгийн мань мэтийг битгий хэл цагдаа цэргийнхнийг минь зодож дооглоно. Бага балчир насны омголон сэтгэл хөдлөлдөө хөтлөгдөн барилгын хашаа шатааж, рестораны цонх хагалж явсан. Эцэст нь бодоход нутагтаа сууж байж хэдэн муусайн бичиг үсэггүй хужаад дээрэлхүүлж байгаадаа тэдэнд гомдох биш өөрөө өөрсөддөө л гутармаар.

Хятадууд бидэнд сайн муу олон зүйл өгчээ. Сайныг нь дурсахгүй мөртлөө мууг нь овойц оцойлгоно. Хөөрхий тэнд чинь ч гэсэн өнөө маргаашийн хоолоо олох гэж өдрийн 2 доллараар ажиллаж буй 400 сая хүн байшд. Манайд бол хагас өдөр гуйлга гуйгаад л олно доо тжр мөнгийн. Тэглээ гээд өмөөрөх гээгүй ээ. Муу зүйл хийж байгаа нь биднээс өөрсдөөс минь л болж. Энэ хандлагыг олох цаг болжээ.