Monday, April 18, 2011

Зарим нэг киноны 2 дугаар анги


ЭМЭЭЭЭ гээл өөдөөс гүйгээл... Очиж амжаагүй байхад нь дуусчихдаг кино бол Тань руу нүүж явна. Миний хамгийн кино л доо. Мэдээж Цэрэнгийнх Ханд гуайнхтай айл гэр бууна. Нөгөө муу хүүхдэд Очироо гэж нэр хайрладийн. Гэхдээ Бамбуул гэж дууддаг. Бамбуул хоёр ээжийн хооронд эрхэлсээн толгой нилээн томтой болцныг эс тооцуул нэгэн хот айл нэг айл ч юм хоёр айл ч юм шиг аз жаргалтайгаар амьдран сууж байтал баахан халамж гараад ирдийн. Хүүхдийн мөнгө гээл. Бамбуулын мөнгөн дээр хоёр гэр бас алалцийшд. Энэ чинь надаас гарсан хүүхэд гэнгуут Ханд гуай Би өсгөсийн за юу. Ер нь Жаргалыг гайгүйхэн төрүүлэх гэж яваад осолдсон Дарьсүрэнг бас бодохоор Цэрэнгийхэн бол. Гэхдээ бас шууд буруутгачиж бас болку. 4 хүүхэдтэй хүнд Алдарт эхийн одонг мөнгөтэй хамт өгнө гэнгүүт хэн ч бас зүгээр өгч байгаа юмыг авахыг бодийшд. Үндсэндээ Цэрэнгийхэн Алдар эхийн, Ханд гуай хүүхдийн мөнгөтэй бол шударга мэт санагдавч хэн хэнийх нь шунаг хүслийг яалтай. 

Энэ хүүхнүүд үү?
Хүйсийн асуудлаар хамаагүй тоглосноос болж Төмөр, Дуламсүрэн нарыг бурхан багш шийтгэн Гамбууш гэгч ганц үрийг заяажээ. 

Морьтой ч болоосой
Уралдах уу? Уралдий гэж дуусдаг кино. За ярих ч юм биш. Дондог Дулмаа хоёр арай гэж учраа олжийтол төр эргэж, нэгдэл задарч, хотод нүүж ирэв. Уг нь овоо малчин хоёр байсийм байгаамшд. Даанч Дондогийн ээж байсан 2 үхрээ нэгдэл өгч тэнэгтсэнээс биш. Дулмаа өрхийн эмч хийж амьдралаа залгуулах гээд явжийтал гээнт нийгэмд нинжа гэсэн шинэ мэргэжил үүсэн нөхөртэйгөө хоёул эзэмшин буцаад хөдөө нутгийг зорив. Уралцах уу уралций.

Нийслэл хүү
Би ч эндээс баян буцлаа даа. Апраадандаа зурагтай, мэдлэгтээ тэмээний маллагаатай, Сэтгэлдээ нөгөө хүүхэнтэйгээ гэх ухааны юм ярьдаг үнэн л дээ. Ер нь тэгээд хотын залуус хөдөө очиж хүүхэнд дурлаад хоёр хүүхэдтэй нь хотруу татах нь ховоршд. Яг л тэр янзаар Нийслэл хүү тэднийгээ таг мартчихсан байсийн. Харин тэр Тавантолгойн нүүрсийг урагшаа гаргах гэж хэдэн Хятадуудтай нийлж баахан машаан техник авчирцан байжийгаад нэг худгаас ус уух гэсэн чинь нөгөө хүүхэн нь хажууд уйлаа суужийгаатай таардийн. “Чи намайг хаяа явсан, гэтэл би чамайг үнэнчээр зөндөө хүлээсэн. Дахиад ганц л хүүхэд нэмж төрүүлснээс өөр яагаачгүй за юу” ... 

The Сэрэлт
Гурвуулаа зургаа авахуулах гэжаагаам шиг зэрэгцэж зогсоол нарлуу хардаг нээх тэнэг төгсдөг кино. Зиа тэр нь ч яахав.  Хоёрдугаар ангий нь үзээгүйм байнаа.

Sunday, April 17, 2011

Амьдрал арай их хурд шаардаад...


12 онд дэлхий сүйркээд амьдрал арай их хурд шаардаад байхын. За ер нь сүйрсэн сүйрээгүй жоохон хурдтай байх нь юуны буруу байхуу дээ. Дэмий цагийг ер нь багасгы. Шууд доошоо хогийн савруугаа шээгээл арагшаа цонхоороо цацчуул хичнээн амруу. Тамхи татахад заавал босч явах хэрэг алга. Арц шиг өрөөсөн талы нь асаачаад үнэртээл суугаад байжийе. Жоохон томхон бойпор маягйин юм хэрэг болно. Эмээгийхйиг л авахаас. 

Гадаадад жоохон  сурмаар байхын. Ер нь юу нь болку байхав. Маргааш хаа нэг тийшээ яваал сурчы. Ээжийгээ л жоохон санах байхдаа. Аваад явчидөө ер нь. Аа нээрээ хэл хэрэгтэй. Нэг тогонд цохиулаал 1 хэл сурчдаг бол тэ бас. Нэг удаа өндөр хүчдэлд цохиулаал 39 хэлтэй болчий. Арго марго ард хаягдаастай даа тэгүүл. Хүмүүс нэг хэлийг 2 жил сурчийхад 39 хэл сурахад 2 7 хоног сэхээнд хэвтэхэд яахав дээ. 

Хүнтэй суумаар байна. Хэнтэй суухуу. Энэ онлайнд ганцхан Онон л байна. Ер нь Хятад байгаа Ононтой л сууя. Маргааш явнаа ерөөсөө. Шууд тэндээ л суучи. Намрын голын 17 молоон гэхээр оройтчихгээд байхын. Бас яг тэр нэг өдөр цаад нэг юмны чинь юм ирчүүл бас тэ. Хуримын анхны шөнө нтр бас л гиеүрийшд. Ер нь 17-ны тэр олон хос тэр асуудлаа ер нь яаж шийддийм бол? Ядаж нэгэнд нь тийм асуудал байгаа даа тэ? Мэдэх хүн байна уу? Урьд нь зөндөө юу яацан болохоор тоодгүйл байхалдаа. Хуримнаасаа түрүүлээд хүүхэдтэй хүртэл болцон байхад.  Нээрээ бас хүүхэд шуухдын ажил гарийшд. Бас ач зээ. Яаж ч бодсон ач зээгийн асуудал дэлхий сүйрхээс өмнө шийдэгдэхгүйнээ. Уг нь нэг баагийг хүмүүжүүлцэн нтр байвал тэ?

Саятан болмоор байхын. Цалингийн зээл авдиймуу. Бас энэ тэндээс хэд гурван хүнээс мөнгө зээлчи. Энэ дэлхий ер нь сүйрнэ байгаа. Тэгвэл ч буцааж өгөх хэрэггүй шүү дээ. Сүйркү бол жоохон шатцийм болно доо. Гэхдээ л саятнууд дандаа л рийск хийжийдэг тэ. Яадын. Буцааж өгч чадку бол од л болно биз. Байнгын дуурсаастай тэ. Мянгаа, Гүрээ, Одко гээл өргүй баян байна уу???

Нээрээ жоохон од болмоор байхын. Нэг жагсаал хийдиймүү. Сэдэв л чухал юмдаа. Гайгүй сэдэв байхгүй виз? Бааска эгч Ахмадын хороо, Магнай Зандка нар их хурал тар гэж 10-аад жил од боллоошд бас тэ? Бас нэг хялбар сайхан арга шүү. Сэдэв давхардаад ч дэмий дээ. Бага сэдэв бас л дэмий тэ? тэр архи мархийг харжийхад. 

Зурагтаар жоохон гарах хэрэгтэй дээ. Тоодог болуу яадаг бол намайг. Мөнгө байхгүй хүнийг...

Thursday, March 17, 2011

Тест

Тест. Анх энэ үг арван жилд сурч байхад үгсийн санд нэмэгдэж байлаа. а-аас г, д, е хүртэл дугаарласан зүйлсээс зөвийг нь олдог гэхээр тоглоом гэмээр ч шиг хирнээ дараах үнэлгээгээ харахаар там мэт санагдана. Гэхдээ жоохон сэргэлэн байвал овоо хийчихээр эд. “Жирэмслэлт, БЗХӨ-өөс сэргийлэх хамгийн сайн арга юу вэ?” гэсэн асуултанд толгойгоо эргүүлж байхдаа доодор асуулты нь уншингуут “Бэлгэвч бол...” гэж байх жишээний. Гүй ээ би энэ эрүүл мэндийг хичээлд ямар сайн байгаа вэ? Яг энэ алдахаа шахсан цор ганц тестийг хүртэл санаж байдаг.

Дараа нь найз охинтой болсныхоо дараа “Хөөх энэ яадаг халууны шил вэ?” гээл хоёр дох утгыг мэддэг болсонсон.

Одоо бодох нь ээ Тест гэдэг бол ямар юмны гүйцэтгэл, үр дүнг шалгадаг хэрэгсэл төлий л эд. Тухайлбал тэр дээр дурьдсан ердийн бус халууны шилийг бол нэг бол гэмт хэрэг хийж үү? гэдгээ шалгаж болно, эсвэл хүссэн зүйлээ хийжүү гэдгээ бас шалгаж болдог хоёр талтай эд.

Хэрэгсэл шүү дээ хэрэгсэл.

Байшин барьчихаад өөрөө амьдрахуу? Өөр хүнд зарах уу? гэдгийг мэдэж болдог ачтай буянтай эд.

Ардын элчийн Ариунаа гэх харц гаралтай, бэлэвсэн эм бол тестгүйгийн улмаас хүүхдийнхээ хөлөө угаасан голын тэг доор нь нүүрээ угаажээх. Манай томчуул бол тэр байтугай юмаа угаагаал дараа нь усаа ганц тестлээл дээрээс үү? доороос уу? гэдгээ мэдчихэж байна. Энэ мэтчилэн зарим нэгэн тестүүд сүрхий үнэтэй байдаг бол маний үеийн залуус орой үдэш охинтой танилцахаараа нэгэн насны ханиу? нэгэн цагийн ханиу гэдгийг өөрсөддөө тааруулаал хэмжчихддэг хялбархаан тестүүдтэй бол охид нь харин арай нас ахиухан нэгнийг мөн тэгж хэмжинэ. Авдаг юм нь л өөр болохоос.

Зочид буудал, саун, массаж болон бусад олон нийтийн үйлчилгээний газрын үйл ажиллагааны чанарыг “танайд тусгай үйлчилгээ бий юү? гэсэн цорын ганц асуулттай энгийн тестээр шалгаж болж байхад шинэхэн хүргэн бэрүүдийг бол “Чи байртай юу?” гэсэн энгийн сайхан асуултаас эхлээд “Танайх хэр мөнгөлөг айл уу?” гэсэн нилээн пирснаал шинжийн асуултаар дуусах сүрхий олон асууллтай тестээр шалгана.

Чалва миний хөдөлмөрийн бүтээмжийг сард хэдэн бичлэг блогтоо хийв гэдгээр нь дүгнэдэг бол цалингийн цэсээ арай өөр тестээр хэмжихсэн.

Wednesday, March 16, 2011

Хулгайн түүх

Би түүхий маханд учиргүй дуртай хүүхэд байж билээ. Ээжийгээ хоол хийж байхад хэрчсэн махнаас нь сэмхээн атгаал гүйчихдэгсэн. Нохой шувуу биш өөрийгөө л хооллох гэж. Тэр дундаа бууз, хуушуур, баншны амтлаад тавьчихсан мах бол ярих юм биш. Одоо орох болов уу? Хуулиар бол булаалт, дээрэм, хулгүй гэсэн ухагдахуунд бүрэн хамаарна.


Эмээгийн авдар гэхээр гэрийн хоймор дох чихэр боовоор дүүрэн эрээн модон сав хүн бүхэнд төсөөлөгдөнө. Минийх ч бас. Харамсалтай нь тэр доторхи чихэр боов хүүхэд бидэнд зориулагдах нь нэн ховор. Аз болж Талх Чихэр компани Бүржмэл гэж зүйл хийдэг байсансан. Оюун санааг эс тооцвол нас биед хүрсэн би пяав мяав л голдуухан сонирхдог болсон тул одоо хийдэг эсэхийг нь мэдэхгүй юм. Тэр зүйл набор хэлбэртэй дөрвөлжин цаасанд хайрцаглагдаад тун ядруухан боолтоор боогддог нь эмээгийн авдрыг нэвт харах бүхий шид суусан тав зургаа эргэм насны хулгайч пацаанд туйлын аз тохиосон үйл явдал юм. Эмээгийн эзгүйд авдрыг нь онгойлгоод саахраар гадарласан мармеладнаас пологдотлоо идээл буцаагаад боочихно. Хөөрхий тэр эмээ хичнээн хүнд хоосон хайрцаг өгч явуулсан бол. Гүэ одоо манай Засгийн газар, Алтны компаниуд нэг иймэрхүү байгаа байх.

Би гэдэг эрдэм номонд авъяасгүй золиг л доо. Бага ангид найзынхаа зохион бичлэгийг хуулж байгаад нэрийг нь сольчихолгүй “Намайг Жаргал гэдэг” гэж хуулаад үхтэрээ загнуулж билээ. Оюуны хулгайнхаа шийтгэлийг овоо хүртсээн би. Бусад нь яадаг бол?

Дунд ангид анх архи уув. Найзынхаа гэрийг эзгүйчилж, гэрт нь байсан канистер гэх цагаан хуванцар саван дах архины хагасыг авч уугаад үлдсэн дээр нь ус хийчихэж билээ.
- Гүй ээ наадах чинь эсээд гараадас яг хуучиндаа оччино мэдүү
!!! Хөөрхий, яасан гэж исэхэв дээ. Гэнэн тэнэгхэн найз минь.

Ахлах ангид  дэлгүүр их явна. Бусдын завгүй, дүүгийн багыг далимдуулж гүй ээ мөн олон удаа хариулт унагасансан. Манай гэрт дэлгүүр явах тэндер нэг иймэрхүү маарктай үргэлжилнэ. Бас болоогүй ээ. 10 хил төмс ав гэвэл 9 хилийг аваад нэг хил төмсний мөнгө унагаана шүү дээ. Аз болж гэрт хил байсангүй.  Хяналтгүй улсад зам, гүүрийг муу барьж мөнгө унаадаг шиг л...

Бодоод үзэхэд идеал болон материаллаг өмчүүд байх ёстой эзэндээ байхгүйг хулгай гэх нь тул түүхий махны түүх ч хулгайн тод жишээ. Баншны гурил дотор чихилдэн чанагдаж байх учиртай махнууд Чалва хүүгийн гэдсэн дотор түүхийгээрээ бөнжигнөн боловсорч байх нь дансанд бичигдээгүй мөнгөний тоотой л адил.